Αποτελούν ιδιαίτερη κατηγορία καταγμάτων, επειδή η θεραπεία δεν εξαρτάται μόνο από τη μορφή του κατάγματος. Πρέπει ταυτόχρονα να αξιολογηθούν η σταθερότητα της πρόθεσης, η ποιότητα του οστού, η θέση του κατάγματος και η γενική κατάσταση του ασθενούς.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να διατηρηθεί η υπάρχουσα πρόθεση και να πραγματοποιηθεί οστεοσύνθεση. Σε άλλες, όταν το εμφύτευμα έχει χαλαρώσει ή υπάρχει σημαντική απώλεια οστού, μπορεί να απαιτείται αναθεώρηση της αρθροπλαστικής.
Τι είναι το Περιπροθετικό Κάταγμα;
Περιπροθετικό ονομάζεται ένα κάταγμα που συμβαίνει στο οστό που βρίσκεται γύρω από μία αρθροπλαστική.
Μπορεί να εμφανιστεί:
- κατά τη διάρκεια της αρχικής επέμβασης
- λίγο μετά το χειρουργείο
- μήνες ή χρόνια μετά την αρθροπλαστική
- μετά από πτώση ή άλλο τραυματισμό
- ορισμένες φορές μετά από σχετικά μικρή κάκωση σε οστό μειωμένης αντοχής
Η παρουσία της πρόθεσης αλλάζει τη μηχανική συμπεριφορά του οστού και κάνει τη διάγνωση και τη θεραπεία πιο σύνθετες σε σχέση με ένα συνηθισμένο κάταγμα.
Πού εμφανίζονται συχνότερα;
Περιπροθετικά Κατάγματα Ισχίου
Μετά από αρθροπλαστική ισχίου, το κάταγμα μπορεί να εμφανιστεί:
- στην περιοχή του μείζονα ή ελάσσονα τροχαντήρα
- γύρω από το μηριαίο στέλεχος της πρόθεσης
- κάτω από το άκρο του μηριαίου στελέχους
- μεταξύ δύο διαφορετικών εμφυτευμάτων σε πιο σύνθετες περιπτώσεις
Ιδιαίτερη σημασία έχει να διαπιστωθεί εάν το μηριαίο στέλεχος παραμένει σταθερά στερεωμένο ή έχει χαλαρώσει.
Περιπροθετικά Κατάγματα Γόνατος
Μετά από ολική αρθροπλαστική γόνατος, περιπροθετικά κατάγματα μπορούν να εμφανιστούν:
- στο κάτω τμήμα του μηριαίου
- στο άνω τμήμα της κνήμης
- στην επιγονατίδα
Και εδώ, η σταθερότητα των εμφυτευμάτων και η ποιότητα του διαθέσιμου οστού είναι καθοριστικοί παράγοντες για την επιλογή της θεραπείας.
Ποιοι Παράγοντες Αυξάνουν τον Κίνδυνο;
Ένα περιπροθετικό κάταγμα μπορεί να συμβεί μετά από σημαντικό τραυματισμό, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις εμφανίζεται μετά από πτώση χαμηλής ενέργειας, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερους ασθενείς.
Παράγοντες που μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο περιλαμβάνουν:
- μεγαλύτερη ηλικία
- οστεοπόρωση ή μειωμένη ποιότητα οστού
- αυξημένο κίνδυνο πτώσεων
- προηγούμενες επεμβάσεις στην ίδια άρθρωση
- χαλάρωση ή οστεόλυση γύρω από την πρόθεση
- ορισμένους τύπους εμφυτευμάτων ή τεχνικές στερέωσης
- σημαντικές παραμορφώσεις του οστού
- νευρολογικά ή άλλα προβλήματα που επηρεάζουν τη βάδιση και την ισορροπία
Διαβάστε περισσότερα για την Οστεοπόρωση →
Ποια είναι τα Συμπτώματα;
Τα συμπτώματα εξαρτώνται από τη θέση και τη σοβαρότητα του κατάγματος.
Συχνά μπορεί να περιλαμβάνουν:
- αιφνίδιο έντονο πόνο μετά από πτώση
- αδυναμία φόρτισης του σκέλους
- αδυναμία βάδισης
- οίδημα
- εκχύμωση
- παραμόρφωση του κάτω άκρου
- πόνο γύρω από την περιοχή της αρθροπλαστικής
- νέα δυσκολία στην κίνηση της άρθρωσης
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προηγείται προοδευτικός πόνος πριν από το κάταγμα, ιδιαίτερα όταν υπάρχει χαλάρωση της πρόθεσης ή σημαντική οστεόλυση.
Πότε χρειάζεται Άμεση Ιατρική Αξιολόγηση;
Ασθενής με αρθροπλαστική ισχίου ή γόνατος που μετά από πτώση παρουσιάζει:
- έντονο νέο πόνο
- αδυναμία να σταθεί ή να περπατήσει
- εμφανή παραμόρφωση
- σημαντικό πρήξιμο
- αιφνίδια απώλεια λειτουργικότητας του άκρου
πρέπει να αξιολογηθεί άμεσα.
Μέχρι να αποκλειστεί κάταγμα, δεν πρέπει να επιχειρείται επανειλημμένη φόρτιση ενός άκρου που προκαλεί έντονο πόνο.
Πώς γίνεται η Διάγνωση;
Η διάγνωση ξεκινά με αναλυτικό ιστορικό και κλινική εξέταση.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν πληροφορίες όπως:
- πότε πραγματοποιήθηκε η αρχική αρθροπλαστική
- τι είδους εμφυτεύματα χρησιμοποιήθηκαν
- αν υπήρχε πόνος πριν από το κάταγμα
- προηγούμενες επεμβάσεις
- ιστορικό λοίμωξης
- ύπαρξη οστεοπόρωσης
- τρόπος με τον οποίο συνέβη ο τραυματισμός
Ακτινογραφίες
Οι ακτινογραφίες αποτελούν τη βασική αρχική εξέταση.
Πρέπει να απεικονίζεται όχι μόνο το κάταγμα αλλά και ολόκληρη η περιοχή της πρόθεσης, ώστε να αξιολογηθούν:
- η θέση του κατάγματος
- η σχέση του με το εμφύτευμα
- πιθανή μετατόπιση
- σημεία χαλάρωσης
- οστεόλυση
- η ποιότητα του οστού
Παλαιότερες ακτινογραφίες, όταν υπάρχουν, μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για τη σύγκριση της θέσης και της σταθερότητας των εμφυτευμάτων.
Αξονική Τομογραφία
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί αξονική τομογραφία, ιδιαίτερα όταν η μορφολογία του κατάγματος δεν είναι πλήρως κατανοητή στις απλές ακτινογραφίες ή υπάρχει αμφιβολία για την κατάσταση του εμφυτεύματος και του διαθέσιμου οστού.
Έλεγχος για πιθανή Λοίμωξη
Εάν υπάρχουν στοιχεία που δημιουργούν υποψία λοίμωξης της αρθροπλαστικής, μπορεί να χρειαστεί επιπλέον εργαστηριακός ή άλλος ειδικός έλεγχος.
Η παρουσία λοίμωξης μπορεί να αλλάξει σημαντικά τον θεραπευτικό σχεδιασμό.
Τι είναι η Ταξινόμηση Vancouver;
Για τα περιπροθετικά κατάγματα γύρω από μηριαίο στέλεχος αρθροπλαστικής ισχίου χρησιμοποιείται ευρέως η ταξινόμηση Vancouver.
Η ταξινόμηση δεν εξετάζει μόνο το πού βρίσκεται το κάταγμα.
Λαμβάνει υπόψη τρεις βασικούς παράγοντες:
- τη θέση του κατάγματος
- τη σταθερότητα του μηριαίου στελέχους
- την ποιότητα και ποσότητα του διαθέσιμου οστού
Vancouver Τύπου A
Τα κατάγματα εντοπίζονται στην περιοχή των τροχαντήρων.
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη μετατόπιση, τη σταθερότητα της άρθρωσης και την κατάσταση των μαλακών μορίων.
Ορισμένα μπορούν να αντιμετωπιστούν χωρίς χειρουργείο, ενώ άλλα απαιτούν σταθεροποίηση.
Vancouver Τύπου B
Το κάταγμα βρίσκεται γύρω από ή κοντά στο μηριαίο στέλεχος της πρόθεσης.
Η κατηγορία αυτή χωρίζεται περαιτέρω σε:
B1: το στέλεχος θεωρείται σταθερό.
B2: το στέλεχος είναι χαλαρό, αλλά υπάρχει σχετικά διατηρημένο οστικό απόθεμα.
B3: το στέλεχος είναι χαλαρό και συνυπάρχει σημαντική απώλεια ή ανεπάρκεια του οστού.
Η σωστή διάκριση μεταξύ B1 και B2 είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή μπορεί να αλλάξει εντελώς τη χειρουργική στρατηγική.
Vancouver Τύπου C
Το κάταγμα βρίσκεται χαμηλότερα από το μηριαίο στέλεχος.
Η θεραπεία εξαρτάται από τη μορφολογία του κατάγματος, την ποιότητα του οστού και τη συνολική σταθερότητα της αρθροπλαστικής.
Πώς αντιμετωπίζεται ένα Περιπροθετικό Κάταγμα;
Δεν υπάρχει μία θεραπεία κατάλληλη για όλα τα περιπροθετικά κατάγματα.
Ο σχεδιασμός βασίζεται κυρίως σε:
- θέση και μορφή του κατάγματος
- σταθερότητα της υπάρχουσας πρόθεσης
- ποιότητα και ποσότητα του οστού
- ηλικία
- επίπεδο κινητικότητας πριν τον τραυματισμό
- συνοδά προβλήματα υγείας
- προηγούμενες επεμβάσεις
- δυνατότητα ασφαλούς κινητοποίησης μετά το χειρουργείο
Συντηρητική Αντιμετώπιση
Η μη χειρουργική αντιμετώπιση έχει περιορισμένες ενδείξεις.
Μπορεί να εξεταστεί σε επιλεγμένα σταθερά ή ελάχιστα μετατοπισμένα κατάγματα, σε συγκεκριμένες ανατομικές θέσεις ή σε ασθενείς στους οποίους ο κίνδυνος χειρουργείου είναι εξαιρετικά υψηλός.
Μπορεί να περιλαμβάνει:
- περιορισμό ή τροποποίηση της φόρτισης
- βοηθήματα βάδισης
- αναλγητική αγωγή
- στενή ακτινολογική παρακολούθηση
- πρόγραμμα σταδιακής κινητοποίησης
Η απόφαση πρέπει να εξατομικεύεται, καθώς η παρατεταμένη ακινησία έχει επίσης σημαντικούς κινδύνους, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους ασθενείς.
Οστεοσύνθεση Περιπροθετικού Κατάγματος
Όταν η υπάρχουσα πρόθεση είναι επαρκώς σταθερή και η μορφολογία του κατάγματος το επιτρέπει, μπορεί να πραγματοποιηθεί οστεοσύνθεση χωρίς αντικατάσταση του εμφυτεύματος.
Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρησιμοποιηθούν:
- ειδικές πλάκες
- βίδες
- καλώδια ή cerclage
- ενδομυελικοί ή άλλοι μηχανισμοί σταθεροποίησης
- συνδυασμός τεχνικών
Στόχος είναι η επίτευξη επαρκούς σταθερότητας ώστε να επιτραπεί η πώρωση του κατάγματος και, όπου είναι ασφαλές, η όσο το δυνατόν νωρίτερη κινητοποίηση.
Πότε χρειάζεται Αναθεώρηση της Αρθροπλαστικής;
Εάν το υπάρχον εμφύτευμα έχει χαλαρώσει, η απλή σταθεροποίηση του κατάγματος μπορεί να μην είναι επαρκής.
Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί αναθεώρηση της αρθροπλαστικής (revision arthroplasty).
Η επέμβαση μπορεί να περιλαμβάνει:
- αφαίρεση του χαλαρού εμφυτεύματος
- τοποθέτηση νέου εμφυτεύματος με διαφορετικό τρόπο στήριξης
- παράκαμψη της περιοχής του κατάγματος με μακρύτερο στέλεχος
- συμπληρωματική οστεοσύνθεση
- χρήση οστικού μοσχεύματος ή άλλων τεχνικών ανακατασκευής όταν υπάρχει σημαντική απώλεια οστού
Ιδιαίτερα στα Vancouver B2 και B3 η σταθερότητα του στελέχους και το διαθέσιμο οστικό απόθεμα αποτελούν κεντρικά στοιχεία της απόφασης.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις B2, ιδιαίτερα ανάλογα με τον τύπο του στελέχους και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς, μπορεί να εξεταστούν διαφορετικές στρατηγικές και δεν υπάρχει ένας απόλυτος χειρουργικός κανόνας για κάθε περίπτωση.
Περιπροθετικά Κατάγματα μετά από Αρθροπλαστική Γόνατος
Στο γόνατο η θεραπευτική στρατηγική εξαρτάται επίσης από τη σταθερότητα των εμφυτευμάτων και την ποιότητα του οστού.
Όταν τα εμφυτεύματα είναι σταθερά, μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατάλληλη οστεοσύνθεση.
Ανάλογα με τη θέση και τη μορφή του κατάγματος, μπορεί να εξεταστούν:
- κλειδούμενες πλάκες
- ενδομυελική ήλωση όταν η ανατομία και το εμφύτευμα το επιτρέπουν
- συνδυασμένες τεχνικές σταθεροποίησης
Όταν υπάρχει χαλαρή πρόθεση, σημαντική απώλεια οστού ή ένα κάταγμα που δεν μπορεί να σταθεροποιηθεί αξιόπιστα, μπορεί να χρειαστεί αναθεώρηση της αρθροπλαστικής με ειδικά εμφυτεύματα.
Σε πολύ σύνθετες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται διαφορετικές τεχνικές ανακατασκευής ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενούς.
Μάθετε περισσότερα για την Ολική Αρθροπλαστική Γόνατος →
Περιπροθετικό Κάταγμα μετά από Αρθροπλαστική Ισχίου
Στο ισχίο, η αξιολόγηση της σταθερότητας του μηριαίου στελέχους αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία του θεραπευτικού σχεδιασμού.
Ένα σταθερό στέλεχος μπορεί σε αρκετές περιπτώσεις να επιτρέψει τη διατήρηση της υπάρχουσας αρθροπλαστικής και την οστεοσύνθεση του κατάγματος.
Όταν όμως το στέλεχος είναι χαλαρό, συχνά πρέπει να αντιμετωπιστούν και το κάταγμα και η μηχανική αστάθεια της πρόθεσης.
Μάθετε περισσότερα για την Ολική Αρθροπλαστική Ισχίου →
Γιατί είναι σημαντική η Οστεοπόρωση;
Πολλοί ασθενείς με περιπροθετικό κάταγμα είναι μεγαλύτερης ηλικίας και μπορεί να έχουν μειωμένη οστική αντοχή.
Η αξιολόγηση της ποιότητας του οστού είναι σημαντική όχι μόνο για τον χειρουργικό σχεδιασμό αλλά και για την πρόληψη μελλοντικών καταγμάτων.
Σε κατάλληλους ασθενείς πρέπει να εξετάζεται:
- ιστορικό προηγούμενων καταγμάτων
- μέτρηση οστικής πυκνότητας όπου ενδείκνυται
- βιταμίνη D και άλλοι σχετικοί παράγοντες
- κίνδυνος πτώσεων
- ανάγκη για θεραπεία οστεοπόρωσης
Διαβάστε περισσότερα για την Οστεοπόρωση →
Πόσο διαρκεί η Αποκατάσταση;
Η αποκατάσταση μετά από ένα περιπροθετικό κάταγμα είναι συνήθως πιο σύνθετη από την αποκατάσταση μετά από μία πρωτογενή αρθροπλαστική.
Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα που να ισχύει για όλους.
Η πορεία εξαρτάται από:
- τη θέση και σοβαρότητα του κατάγματος
- το είδος της επέμβασης
- τη σταθερότητα της κατασκευής
- την ποιότητα του οστού
- την ηλικία
- τη μυϊκή κατάσταση
- το επίπεδο κινητικότητας πριν από τον τραυματισμό
- τα συνοδά νοσήματα
Η αποκατάσταση μπορεί να απαιτεί αρκετούς μήνες.
Ο βαθμός φόρτισης του σκέλους καθορίζεται εξατομικευμένα. Σε ορισμένους ασθενείς επιτρέπεται πρώιμη φόρτιση, ενώ σε άλλους χρειάζεται προσωρινός περιορισμός.
Πιθανές Επιπλοκές
Τα περιπροθετικά κατάγματα είναι σοβαρές κακώσεις και η θεραπεία τους μπορεί να είναι απαιτητική.
Πιθανές επιπλοκές περιλαμβάνουν:
- λοίμωξη
- καθυστερημένη πώρωση
- ψευδάρθρωση
- αποτυχία ή θραύση υλικών οστεοσύνθεσης
- χαλάρωση της πρόθεσης
- νέο κάταγμα
- εξάρθρημα μετά από αναθεώρηση ισχίου
- θρόμβωση ή πνευμονική εμβολή
- ανάγκη νέας χειρουργικής επέμβασης
- απώλεια μέρους της προηγούμενης κινητικότητας
Ο κίνδυνος εξαρτάται σημαντικά από την ηλικία, τη γενική κατάσταση, την ποιότητα των οστών και την πολυπλοκότητα του κατάγματος.
Συχνές Ερωτήσεις για τα Περιπροθετικά Κατάγματα
Είναι ένα Περιπροθετικό Κάταγμα επείγον;
Ένα νέο κάταγμα γύρω από αρθροπλαστική χρειάζεται άμεση ορθοπαιδική αξιολόγηση.
Ιδιαίτερα όταν υπάρχει έντονος πόνος, αδυναμία φόρτισης ή παραμόρφωση μετά από πτώση, ο ασθενής πρέπει να αξιολογηθεί άμεσα σε κατάλληλη νοσοκομειακή μονάδα.
Χρειάζονται όλα τα Περιπροθετικά Κατάγματα Χειρουργείο;
Όχι όλα.
Υπάρχουν συγκεκριμένα κατάγματα που μπορούν να αντιμετωπιστούν συντηρητικά, αλλά σημαντικό ποσοστό περιπροθετικών καταγμάτων απαιτεί χειρουργική αντιμετώπιση.
Η απόφαση εξαρτάται από τη σταθερότητα της πρόθεσης, τη θέση και μετατόπιση του κατάγματος και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.
Μπορεί να παραμείνει η παλιά Πρόθεση;
Ναι, όταν η πρόθεση παραμένει σταθερή και η μορφολογία του κατάγματος επιτρέπει αξιόπιστη οστεοσύνθεση.
Εάν όμως το εμφύτευμα έχει χαλαρώσει, μπορεί να χρειαστεί αναθεώρηση.
Πώς γνωρίζουμε αν το μηριαίο στέλεχος είναι χαλαρό;
Η εκτίμηση γίνεται με βάση:
- τις νέες και προηγούμενες ακτινογραφίες
- το ιστορικό πόνου πριν από το κάταγμα
- τη μορφολογία του κατάγματος
- πιθανή αξονική τομογραφία
- και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την άμεση αξιολόγηση του στελέχους κατά τη διάρκεια της επέμβασης.
Ένα Vancouver B2 χρειάζεται πάντα αλλαγή της Πρόθεσης;
Παραδοσιακά, το Vancouver B2 χαρακτηρίζεται από χαλαρό μηριαίο στέλεχος και συχνά αντιμετωπίζεται με αναθεώρηση της αρθροπλαστικής.
Ωστόσο, τα σύγχρονα δεδομένα δείχνουν ότι σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί και οστεοσύνθεση, ανάλογα με τον τύπο του στελέχους, τη μορφολογία του κατάγματος και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.
Η απόφαση επομένως δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο γράμμα της ταξινόμησης.
Μπορώ να περπατήσω αμέσως μετά το Χειρουργείο;
Εξαρτάται από το είδος του κατάγματος και την επέμβαση που πραγματοποιήθηκε.
Στόχος είναι η όσο το δυνατόν ασφαλέστερη και πρώιμη κινητοποίηση, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους ασθενείς, αλλά ο επιτρεπόμενος βαθμός φόρτισης καθορίζεται εξατομικευμένα.
Συνδέεται το Περιπροθετικό Κάταγμα με την Οστεοπόρωση;
Η μειωμένη ποιότητα του οστού μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία σε κατάγματα και να κάνει τη χειρουργική σταθεροποίηση πιο απαιτητική.
Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερους ασθενείς μετά από κάταγμα χαμηλής βίας, πρέπει να αξιολογείται και η υγεία των οστών.
Μπορεί να συμβεί Περιπροθετικό Κάταγμα πολλά χρόνια μετά την Αρθροπλαστική;
Ναι.
Ένα περιπροθετικό κάταγμα μπορεί να συμβεί ακόμη και πολλά χρόνια μετά την αρχική αρθροπλαστική, ιδιαίτερα μετά από πτώση ή όταν συνυπάρχουν παράγοντες όπως οστεοπόρωση, οστεόλυση ή χαλάρωση της πρόθεσης.
Αξιολόγηση και Θεραπεία Περιπροθετικών Καταγμάτων
Τα περιπροθετικά κατάγματα του ισχίου και του γόνατος απαιτούν συνδυασμένη γνώση χειρουργικής καταγμάτων και αρθροπλαστικής, καθώς ο θεραπευτικός σχεδιασμός πρέπει να αντιμετωπίζει τόσο το κάταγμα όσο και την κατάσταση της υπάρχουσας πρόθεσης.
Η επιλογή μεταξύ συντηρητικής αντιμετώπισης, οστεοσύνθεσης και αναθεώρησης της αρθροπλαστικής γίνεται εξατομικευμένα μετά από κλινική και απεικονιστική αξιολόγηση.